Viêm quanh khớp vai là một trong những bệnh lý xương khớp phổ biến, đặc biệt ở người trung niên và người cao tuổi. Bệnh không chỉ gây đau nhức dai dẳng mà còn làm hạn chế vận động vai – cánh tay, ảnh hưởng nghiêm trọng đến sinh hoạt hằng ngày nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời. Tại các cơ sở chăm sóc người cao tuổi như Dưỡng Lão Tuệ An Viên, viêm quanh khớp vai là tình trạng thường gặp và cần được theo dõi, can thiệp bài bản.
1. Viêm quanh khớp vai là gì?
Viêm quanh khớp vai là tình trạng viêm xảy ra tại các cấu trúc phần mềm xung quanh khớp vai như gân, cơ, bao khớp, dây chằng mà không bao gồm tổn thương trực tiếp sụn khớp. Bệnh còn được gọi là hội chứng đau vai – cánh tay, thường tiến triển âm thầm nhưng để lại hậu quả lớn nếu chủ quan.
Ở người lớn tuổi, quá trình lão hóa khiến các mô quanh khớp kém đàn hồi, dễ viêm, rách vi thể và tích tụ viêm mạn tính. Đây là lý do viêm quanh khớp vai thường gặp ở nhóm tuổi trên 50, đặc biệt là người ít vận động hoặc có tiền sử bệnh xương khớp.
Viêm quanh khớp vai khác gì thoái hóa khớp vai?
Điểm khác biệt lớn nhất là viêm quanh khớp vai không làm hư hại sụn khớp, trong khi thoái hóa khớp vai là tổn thương cấu trúc khớp thực sự. Tuy nhiên, hai bệnh này có thể song hành ở người cao tuổi.
Xem thêm:
2. Phân loại viêm quanh khớp vai và dấu hiệu nhận biết
Viêm quanh khớp vai không phải là một bệnh đơn lẻ mà bao gồm nhiều thể bệnh khác nhau, tùy theo vị trí tổn thương và mức độ viêm của các cấu trúc quanh khớp vai như gân, cơ, bao khớp và dây chằng. Việc phân loại chính xác giúp bác sĩ lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp, đồng thời giúp người bệnh nhận biết sớm để tránh biến chứng hạn chế vận động vai lâu dài.
2.1 Viêm quanh khớp vai thể đơn thuần
Viêm quanh khớp vai thể đơn thuần là thể bệnh nhẹ và gặp phổ biến nhất, thường xuất hiện ở giai đoạn đầu của bệnh. Tình trạng viêm chủ yếu xảy ra ở các gân cơ quanh khớp vai, chưa gây cứng khớp hoặc dính khớp.
Dấu hiệu nhận biết thường gặp:
-
Đau âm ỉ vùng vai, cảm giác mỏi vai kéo dài
-
Cơn đau tăng rõ khi giơ tay cao, xoay vai hoặc với tay ra sau lưng
-
Đau tăng khi thay đổi thời tiết, đặc biệt lúc về đêm
-
Biên độ vận động khớp vai gần như bình thường, người bệnh vẫn sinh hoạt được
Đặc điểm nổi bật:
Thể đơn thuần thường khiến người bệnh chủ quan, dễ bỏ qua vì vẫn vận động được. Tuy nhiên, nếu không điều trị sớm, tình trạng viêm kéo dài có thể tiến triển sang các thể nặng hơn như vai đông cứng.
2.2 Viêm quanh khớp vai thể đông cứng (vai đông cứng)
Viêm quanh khớp vai thể đông cứng hay còn gọi là hội chứng vai đông cứng, là thể bệnh phổ biến ở người trung niên và cao tuổi. Đặc trưng bởi tình trạng viêm mạn tính bao khớp vai dẫn đến co rút, dày và dính bao khớp.
Triệu chứng điển hình:
-
Cứng khớp vai rõ rệt, nhất là vào buổi sáng
-
Biên độ vận động khớp vai giảm dần theo thời gian
-
Khó thực hiện các động tác đơn giản như chải tóc, mặc áo, giơ tay lên cao
-
Đau vai kéo dài, đau tăng khi vận động mạnh hoặc sai tư thế
Diễn tiến bệnh:
Vai đông cứng thường trải qua 3 giai đoạn: đau – cứng – hồi phục. Nếu không được can thiệp đúng cách, giai đoạn cứng có thể kéo dài nhiều tháng, thậm chí vài năm, ảnh hưởng nghiêm trọng đến chất lượng cuộc sống.
Xem thêm: Thoái hóa cột sống thắt lưng
2.3 Viêm quanh khớp vai thể giả liệt
Viêm quanh khớp vai thể giả liệt là thể bệnh nghiêm trọng, khiến người bệnh gần như không thể vận động khớp vai dù không có tổn thương thần kinh thực sự.
Dấu hiệu nhận biết:
-
Đau dữ dội vùng vai, cơn đau xuất hiện đột ngột
-
Không thể nhấc tay lên hoặc xoay vai do đau, cảm giác “liệt” tạm thời
-
Đau tăng mạnh khi có người khác cố gắng nâng tay giúp
-
Không có dấu hiệu tổn thương thần kinh trung ương
Lưu ý quan trọng:
Thể giả liệt rất dễ bị nhầm lẫn với tai biến mạch máu não hoặc tổn thương thần kinh. Do đó, người bệnh cần được thăm khám chuyên khoa để chẩn đoán chính xác, tránh hoang mang và điều trị sai hướng.
2.4 Viêm quanh khớp vai do vôi hóa gân
Viêm quanh khớp vai do vôi hóa gân xảy ra khi các tinh thể canxi lắng đọng trong gân cơ quanh khớp vai, đặc biệt là gân cơ trên gai. Đây là nguyên nhân gây các cơn đau vai cấp tính dữ dội.
Triệu chứng đặc trưng:
-
Đau vai đột ngột, dữ dội, có thể lan xuống cánh tay
-
Sưng, nóng, đỏ nhẹ vùng khớp vai
-
Đau tăng rõ rệt về đêm, gây mất ngủ
-
Hạn chế vận động khớp vai trong thời gian ngắn
Đối tượng dễ mắc:
Người trung niên, người cao tuổi, người lao động nặng hoặc người có rối loạn chuyển hóa canxi thường có nguy cơ cao mắc thể bệnh này.
3. Triệu chứng viêm quanh khớp vai thường gặp
Triệu chứng viêm quanh khớp vai không giống nhau ở mọi người mà thay đổi tùy theo giai đoạn tiến triển và thể bệnh cụ thể. Ở giai đoạn đầu, các dấu hiệu thường âm thầm, dễ bị nhầm lẫn với mỏi vai thông thường. Khi bệnh tiến triển nặng, triệu chứng rõ rệt hơn, ảnh hưởng nghiêm trọng đến khả năng vận động và sinh hoạt hàng ngày, đặc biệt ở người cao tuổi.
3.1 Dấu hiệu viêm quanh khớp vai giai đoạn sớm
Triệu chứng viêm quanh khớp vai giai đoạn sớm thường xuất hiện từ từ, mức độ đau chưa dữ dội nhưng kéo dài và tái phát nhiều lần.
Các dấu hiệu thường gặp bao gồm:
-
Đau vai âm ỉ, cảm giác nhức mỏi vùng khớp vai, có thể lan xuống cánh tay hoặc vùng bả vai
-
Cơn đau tăng khi vận động vai như giơ tay cao, với tay ra sau lưng hoặc xoay vai
-
Đau vai tăng rõ rệt vào ban đêm hoặc khi nằm nghiêng về bên vai đau
-
Mỏi vai kéo dài dù đã nghỉ ngơi, xoa bóp hoặc chườm nóng
Đặc điểm dễ bị bỏ qua:
Ở giai đoạn này, người bệnh vẫn vận động được nên thường chủ quan, tự dùng thuốc giảm đau hoặc bỏ qua điều trị. Tuy nhiên, nếu không can thiệp sớm, tình trạng viêm có thể tiến triển thành vai đông cứng hoặc hạn chế vận động vĩnh viễn.
Xem thêm: Vật lý trị liệu phục hồi chức năng
3.2 Triệu chứng viêm quanh khớp vai giai đoạn nặng
Triệu chứng viêm quanh khớp vai giai đoạn nặng xuất hiện khi tình trạng viêm kéo dài gây tổn thương sâu hơn đến bao khớp, gân và cơ quanh vai.
Biểu hiện điển hình gồm:
-
Cứng khớp vai rõ rệt, đặc biệt vào buổi sáng hoặc sau khi bất động lâu
-
Biên độ vận động khớp vai giảm nghiêm trọng, khó giơ tay cao, khó xoay vai
-
Đau dữ dội khi thay đổi tư thế, cơn đau có thể xuất hiện đột ngột
-
Một số trường hợp đau nhiều đến mức không thể tự mặc áo, chải tóc hoặc sinh hoạt cá nhân
Hệ quả nếu không điều trị kịp thời:
Viêm quanh khớp vai giai đoạn nặng có thể dẫn đến dính khớp, teo cơ vùng vai – cánh tay, làm suy giảm chức năng vận động lâu dài, đặc biệt nguy hiểm với người cao tuổi do làm tăng nguy cơ té ngã và phụ thuộc vào người chăm sóc.
3.3 Khi nào cần đi khám bác sĩ?
Triệu chứng viêm quanh khớp vai cần được thăm khám y tế sớm khi xuất hiện các dấu hiệu cảnh báo sau:
-
Đau vai kéo dài trên 2 tuần không thuyên giảm dù đã nghỉ ngơi
-
Cơn đau ngày càng tăng, ảnh hưởng đến giấc ngủ và sinh hoạt
-
Hạn chế vận động khớp vai rõ rệt hoặc xuất hiện yếu liệt cánh tay
-
Đau vai kèm theo sưng, nóng, sốt hoặc tiền sử chấn thương
Tại Dưỡng Lão Tuệ An Viên, người cao tuổi được khuyến khích thăm khám xương khớp định kỳ, kết hợp theo dõi vận động và vật lý trị liệu sớm nhằm phát hiện và can thiệp kịp thời các bệnh lý như viêm quanh khớp vai, thoái hóa khớp và đau vai gáy mạn tính.
4. Nguyên nhân gây viêm quanh khớp vai
Viêm quanh khớp vai là bệnh lý thường gặp ở người trung niên và cao tuổi, hình thành do sự kết hợp của nhiều yếu tố khác nhau. Trong đó, tổn thương cơ học, quá trình thoái hóa theo tuổi và các bệnh lý nền mạn tính đóng vai trò quan trọng. Việc hiểu rõ nguyên nhân giúp người bệnh chủ động phòng ngừa và điều trị hiệu quả hơn.
4.1 Viêm quanh khớp vai do chấn thương
Viêm quanh khớp vai do chấn thương là một trong những nguyên nhân phổ biến nhất, đặc biệt ở những người có tiền sử tai nạn hoặc lao động nặng.
Các dạng chấn thương thường gặp bao gồm:
-
Té ngã chống tay xuống đất gây tổn thương gân, bao khớp vai
-
Va đập trực tiếp vùng vai trong sinh hoạt hoặc tai nạn giao thông
-
Mang vác vật nặng sai tư thế, nâng đồ quá tầm với trong thời gian dài
-
Tập luyện thể thao sai kỹ thuật, đặc biệt là các động tác xoay vai mạnh
Những chấn thương này có thể gây rách vi thể gân cơ, viêm bao khớp và nếu không được điều trị đúng cách sẽ dẫn đến viêm quanh khớp vai mạn tính.
Xem thêm: Thiết bị vật lý trị liệu phục hồi chức năng
4.2 Viêm quanh khớp vai do thoái hóa và tuổi tác
Viêm quanh khớp vai do thoái hóa và tuổi tác thường gặp ở người trên 50 tuổi, khi các cấu trúc quanh khớp bắt đầu suy yếu theo thời gian.
Cơ chế hình thành bệnh bao gồm:
-
Gân cơ quanh khớp vai mất tính đàn hồi, dễ viêm và rách
-
Lượng máu nuôi dưỡng gân giảm, làm khả năng phục hồi kém
-
Bao khớp dày lên, dễ xơ hóa gây cứng khớp vai
Ở người cao tuổi, quá trình thoái hóa diễn ra âm thầm nhưng liên tục, khiến viêm quanh khớp vai dễ tái phát và kéo dài nếu không được phục hồi chức năng sớm.
4.3 Viêm quanh khớp vai liên quan bệnh lý nền
Viêm quanh khớp vai liên quan đến bệnh lý nền là nhóm nguyên nhân thường bị bỏ sót nhưng có ảnh hưởng lớn đến diễn tiến bệnh.
Một số bệnh lý làm tăng nguy cơ viêm quanh khớp vai gồm:
-
Đái tháo đường: làm tăng nguy cơ vai đông cứng gấp nhiều lần so với người bình thường
-
Rối loạn chuyển hóa lipid: ảnh hưởng đến nuôi dưỡng gân và mô mềm
-
Bệnh tuyến giáp: gây rối loạn chuyển hóa mô liên kết
-
Bệnh tim mạch, tăng huyết áp: gián tiếp làm giảm tuần hoàn vùng vai
Ở những trường hợp này, viêm quanh khớp vai thường tiến triển nặng hơn, thời gian hồi phục kéo dài và dễ tái phát nếu không kiểm soát tốt bệnh nền.
4.4 Nguyên nhân viêm quanh khớp vai ở người cao tuổi
Viêm quanh khớp vai ở người cao tuổi thường xuất phát từ sự kết hợp của nhiều yếu tố đặc thù liên quan đến lối sống và chăm sóc sức khỏe.
Các nguyên nhân thường gặp bao gồm:
-
Ít vận động, ngồi hoặc nằm một tư thế trong thời gian dài
-
Tư thế sinh hoạt sai như nằm nghiêng một bên vai quá lâu
-
Không được tập phục hồi chức năng sau chấn thương hoặc sau bệnh lý xương khớp
-
Chủ quan với các cơn đau vai nhẹ, không điều trị sớm
Tại Dưỡng Lão Tuệ An Viên, nhiều trường hợp viêm quanh khớp vai ở người cao tuổi được ghi nhận có liên quan đến việc thiếu vận động chủ động và chưa được hướng dẫn tập luyện vai đúng cách. Chính vì vậy, mô hình chăm sóc kết hợp theo dõi y tế – vật lý trị liệu – vận động phục hồi được xem là giải pháp quan trọng giúp giảm nguy cơ viêm quanh khớp vai tiến triển nặng.
5. Viêm quanh khớp vai có nguy hiểm không?
Viêm quanh khớp vai không phải là bệnh lý đe dọa trực tiếp đến tính mạng, tuy nhiên nếu không được chẩn đoán và điều trị kịp thời, bệnh có thể gây ra nhiều hậu quả nghiêm trọng về mặt chức năng vận động. Đặc biệt ở người cao tuổi, viêm quanh khớp vai kéo dài có nguy cơ dẫn đến tàn phế một phần, làm suy giảm đáng kể chất lượng cuộc sống và khả năng tự chăm sóc bản thân.
Trong thực tế lâm sàng, nhiều người bệnh chủ quan cho rằng đau vai chỉ là biểu hiện “tuổi già”, dẫn đến bỏ qua giai đoạn điều trị sớm – thời điểm vàng giúp phục hồi khớp vai hiệu quả nhất
5.1 Biến chứng viêm quanh khớp vai
Biến chứng viêm quanh khớp vai thường xảy ra khi bệnh không được can thiệp đúng cách hoặc điều trị không đầy đủ trong thời gian dài.
▪ Dính khớp vai vĩnh viễn
Tình trạng viêm mạn tính khiến bao khớp dày lên, xơ hóa và mất tính đàn hồi, dẫn đến dính khớp. Khi đó, biên độ vận động khớp vai bị hạn chế nghiêm trọng, người bệnh gần như không thể giơ tay, xoay vai hay thực hiện các động tác cơ bản.
▪ Teo cơ quanh vai
Do đau và hạn chế vận động kéo dài, các nhóm cơ quanh vai không được sử dụng thường xuyên sẽ dần teo nhỏ, yếu đi. Teo cơ không chỉ làm giảm sức mạnh cánh tay mà còn khiến việc phục hồi sau này trở nên khó khăn hơn.
▪ Đau mạn tính kéo dài
Viêm quanh khớp vai không điều trị triệt để có thể chuyển sang giai đoạn đau mạn tính, đau cả khi nghỉ ngơi, đặc biệt tăng về đêm, gây mất ngủ và suy nhược cơ thể.
▪ Giảm chất lượng cuộc sống
Đau đớn kéo dài, mất khả năng vận động vai khiến người bệnh dễ rơi vào trạng thái mệt mỏi, lo âu, thậm chí trầm cảm – nhất là ở người cao tuổi sống phụ thuộc vào người khác.
5.2 Ảnh hưởng đến sinh hoạt hằng ngày
Viêm quanh khớp vai ảnh hưởng nghiêm trọng đến sinh hoạt hằng ngày, đặc biệt là các hoạt động đòi hỏi sự linh hoạt của tay và vai.
Người bệnh thường gặp khó khăn khi:
-
Ăn uống, cầm nắm bát đũa
-
Chải tóc, mặc quần áo, vệ sinh cá nhân
-
Nâng tay lấy đồ vật trên cao
-
Ngủ nghỉ do đau vai về đêm
Đối với người cao tuổi, những hạn chế này khiến họ dễ mất khả năng tự lập, phải phụ thuộc vào người chăm sóc trong thời gian dài. Tại Dưỡng Lão Tuệ An Viên, viêm quanh khớp vai là một trong những bệnh lý xương khớp thường gặp, ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng sinh hoạt độc lập của người cao tuổi nếu không được can thiệp sớm bằng các chương trình vật lý trị liệu và phục hồi chức năng cá nhân hóa.
6. Phương pháp chẩn đoán viêm quanh khớp vai
Phương pháp chẩn đoán viêm quanh khớp vai đóng vai trò quan trọng trong việc xác định đúng thể bệnh, mức độ tổn thương cũng như xây dựng phác đồ điều trị phù hợp. Việc chẩn đoán cần được thực hiện một cách toàn diện, kết hợp giữa thăm khám lâm sàng và các phương tiện cận lâm sàng hiện đại nhằm tránh nhầm lẫn với các bệnh lý xương khớp và thần kinh khác.
Đặc biệt ở người cao tuổi, triệu chứng thường không điển hình và dễ bị che lấp bởi các bệnh lý nền, do đó việc chẩn đoán sớm, chính xác là yếu tố then chốt giúp bảo tồn chức năng khớp vai.
6.1 Thăm khám lâm sàng
Thăm khám lâm sàng viêm quanh khớp vai là bước đầu tiên và không thể thiếu trong quá trình chẩn đoán. Bác sĩ sẽ khai thác kỹ tiền sử bệnh và đánh giá trực tiếp tình trạng khớp vai thông qua các yếu tố sau:
-
Mức độ đau: đau âm ỉ hay dữ dội, đau khi vận động hay cả khi nghỉ ngơi, đau tăng về đêm
-
Thời gian đau: cấp tính hay mạn tính, kéo dài bao lâu
-
Phạm vi vận động khớp vai: đánh giá khả năng giơ tay, xoay vai, đưa tay ra sau lưng
-
Đau chủ động và thụ động: giúp phân biệt viêm quanh khớp vai với các tổn thương thần kinh
Ngoài ra, bác sĩ có thể thực hiện các nghiệm pháp chuyên biệt như nghiệm pháp đau cung vận động, nghiệm pháp xoay ngoài – xoay trong để xác định vị trí và mức độ tổn thương gân, bao khớp.
6.2 Chẩn đoán hình ảnh
Chẩn đoán hình ảnh viêm quanh khớp vai giúp xác định chính xác tổn thương cấu trúc bên trong khớp vai và loại trừ các bệnh lý khác có biểu hiện tương tự.
-
X-quang khớp vai:
Giúp phát hiện vôi hóa gân, thoái hóa khớp vai, loại trừ gãy xương hoặc trật khớp. Tuy nhiên, X-quang không đánh giá được tổn thương phần mềm. -
Siêu âm khớp vai:
Là phương pháp đơn giản, không xâm lấn, giúp quan sát tình trạng gân cơ, bao khớp, dịch viêm quanh khớp vai. Siêu âm đặc biệt hữu ích trong chẩn đoán viêm quanh khớp vai do vôi hóa gân. -
MRI khớp vai:
Được chỉ định khi cần đánh giá chi tiết tổn thương gân chóp xoay, bao khớp, dây chằng hoặc khi triệu chứng kéo dài không đáp ứng điều trị. MRI cho hình ảnh rõ nét, hỗ trợ phân loại chính xác thể bệnh viêm quanh khớp vai.
Việc lựa chọn phương pháp chẩn đoán hình ảnh sẽ phụ thuộc vào triệu chứng lâm sàng, độ tuổi và tình trạng sức khỏe tổng thể của người bệnh.
6.3 Phân biệt với bệnh lý khác
Phân biệt viêm quanh khớp vai với bệnh lý khác là bước quan trọng nhằm tránh điều trị sai hướng, đặc biệt ở người cao tuổi có nhiều bệnh lý đi kèm.
Một số bệnh lý cần được loại trừ bao gồm:
-
Thoát vị đĩa đệm cột sống cổ:
Đau vai kèm tê bì, lan xuống cánh tay, có thể yếu cơ và rối loạn cảm giác. -
Viêm khớp dạng thấp:
Đau khớp vai thường kèm sưng, nóng, đỏ, cứng khớp buổi sáng và tổn thương nhiều khớp khác. -
Tổn thương thần kinh ngoại biên:
Gây yếu liệt chi trên, mất phản xạ, đau không liên quan trực tiếp đến vận động khớp vai. -
Bệnh tim mạch hoặc phổi:
Một số trường hợp đau vai trái có thể liên quan đến bệnh tim, cần được loại trừ kỹ lưỡng.
Tại Dưỡng Lão Tuệ An Viên, việc chẩn đoán viêm quanh khớp vai luôn được thực hiện theo hướng đa chuyên khoa, giúp đảm bảo an toàn và hiệu quả điều trị lâu dài cho người cao tuổi.
Xem thêm: Thoái hóa đốt sống cổ